Ani Antik Kenti, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış zengin bir geçmişe sahiptir. Erken Demir Çağı'ndan itibaren yerleşim yeri olarak varlığını sürdüren bu kent, özellikle 10. yüzyılda önemli bir kültürel merkez haline gelmiştir. Ani, stratejik konumu ve mimari zenginliği ile hem yerel hem de uluslararası düzeyde dikkat çekmiştir. Kentin tarihi, sadece askeri fetihlerle değil, aynı zamanda dinî ve kültürel gelişmelerle de şekillenmiştir.

Ani Antik Kenti'nin tarihi, Erken Demir Çağı'na kadar uzanmaktadır. Ancak, kentin bir "dünya kenti" olarak yükselişi 10. yüzyılda gerçekleşmiştir. Ani Antik Kenti'nin tarihinin bazı önemli dönemleri:

• 961 yılı: Kent, Bagratid Ermeni Krallığı'nın başkenti ilan edilmiştir.
• 992 yılı: Katolikosluk Ani'ye taşınmış ve kent, mimari bir şölen alanına dönüşmüştür.
• 1045 yılı: Kent, Bizans İmparatorluğu tarafından ilhak edilmiştir.
• 1064 yılı: Sultan Alparslan komutasındaki Selçuklu ordusu kenti fethetmiş, İslam mimarisinin ilk ve en güzel örnekleri inşa edilmeye başlanmıştır.
• 13. yüzyıl: Moğol istilaları ve depremler kenti etkilemiştir.
• 18. yüzyıl: Kent neredeyse tamamen terk edilmiştir.